Artikels

Leren leren 

Gedemotiveerde leerlingen, onderpresteerders, spijbelaars, verontrustende statistieken over zittenblijvers en slaagcijfers... Vaak is het niet de leerstof die de leerlingen de das omdoet, maar de manier waarop ze met leerstof omgaan. We leren kinderen rekenen, schrijven, met mes en vork eten, fietsen en zwemmen. Leren we ze ook leren? In deze bijdrage vind je een aanzet.

Graag en zelfstandig leren

Wie in deze wereld meewil, moet meer dan alleen vakbekwaam zijn. Hij moet ook flexibel zijn, inventief, kunnen samenwerken. Bovendien wordt steeds meer een beroep gedaan op het zelfstandig leervermogen van mensen om 'bij te blijven'. Mensen moeten hun leven lang leren. En dat kan enkel als je zelfstandig hebt leren leren. Levenslang leren lijkt een veroordeling, maar het is de ultieme uitdaging in het onderwijs: niet kennisoverdracht, maar vaardigheidstraining. Niet meer alleen: 'Wat moeten we hen leren?' maar: 'Hoe helpen we leerlingen graag en zelfstandig leren?' Zelfstandig leren wordt een doel van onderwijs in plaats van een middel tot betere resultaten. Bovendien zijn leerlingen die hun eigen leren kunnen sturen veel meer gemotiveerd. Dat zorgt dan weer voor minder probleemgedrag op school.

Mooie woorden. Maar wat van de praktijk?

Eva, leerkracht: "Ik geef niet echt les"

"Ik gaf een stukje theorie en merkte dat de leerlingen achteruitschoven in hun banken. Ik wilde ze deze keer niet door mijn vingers laten glippen en liet ze meteen in groepjes met oefeningen beginnen en zelf de problemen ontdekken. Eerst was er wat gemor. Maar met behulp van elkaar losten ze de meeste problemen op. Af en toe zocht iemand iets op in het handboek. Aan het einde van de les liet ik hen enkele minuten vertellen over de problemen die ze hadden gehad en de manier waarop ze daar mee waren omgegaan. Ten slotte gaf ik een korte synthese van de overige theorie. Bijna alle leerlingen bleven de hele les actief betrokken. En de volgende week was ik verbluft over de resultaten van hun toets. Ik had de les niet echt 'gegeven', de leerlingen beweerden dat ze niet meer 'geleerd' hadden, maar toch had iedereen de stof veel beter onder de knie."

De vaardigheid

Echt leren: plezant proces

Leren is natuurlijk: een kind leert zichzelf van nature voortdurend allerlei dingen. Omdat het dat zelf wil. Anderen kunnen daarbij helpen, maar leren moet zelfstandig gebeuren.

Leren is een activiteit: leren is iets wat men 'doet', niet iets wat men 'ondergaat'. Leerkrachten die leerstof hebben 'gezien' of 'gegeven' moeten er niet van uitgaan dat de leerlingen de stof ook 'geleerd' hebben.

Leren is een proces: de definitie van leren is 'komen tot beheersen van'. Het accent ligt dus op het proces en niet per se op het eindresultaat. Het leerproces begeleiden en evalueren is een deel van het leren leren.

Leren gebeurt individueel: er bestaan verschillende leerstijlen. Het geheugen van de een werkt ook anders dan dat van de ander. Hoe meer inzicht iemand heeft in de manier waarop hij leert, hoe beter hij gebruik kan maken van zijn sterke kanten en zijn zwakke kanten kan verbeteren.

Leren heeft een duurzaam resultaat: het doel is niet 'leren tot aan de toets'. Het gaat om kennis of een vaardigheid permanent verwerven.

Leren is plezant: dit aspect vervaagt sterk in de loop van de schoolse carrière van een kind. Nochtans is het de sleutel tot motivatie. 

Uittreksel uit: Klasse voor leerkrachten 100, december 1999, p. 49-53 (De eerste lijn 03/12/99)